Lauch
Allium ampeloprasum
Auch bekannt als · Porree
Natur: Nur „warm“ genannt
Kurzfassung
Hildegard von Bingen. Hildegard vergleicht die Wärme des Lauchs mit einem rasch vergehenden Reisigfeuer.
Natur und Beschreibung
Porree, den man Lauch nennt, hat eine rasch aufflammende, unnütze Wärme in sich wie geringes Reisigholz (spachin), das schnell Feuer fängt und ebenso schnell erlischt.
Roh und zubereitet
Er erregt beim Menschen Unruhe im Verlangen. Roh gegessen ist er dem Menschen so schlecht und zuwider wie ein giftiges, unnützes Kraut, weil er Blut, Auszehrung und Säfte des Menschen ins Gegenteil verkehrt (wal). Durch ihn wächst das Blut nicht, die Auszehrung mindert sich nicht, und schlechte Säfte werden nicht gereinigt.
Wer Porree essen will, lege ihn zuerst in Wein mit Salz oder in Essig ein (beysze). Er liege so lange darin, bis er gemildert ist und seine schlechten Kräfte verliert, vom Morgen bis Mittag oder von der neunten Stunde bis zum Abend. So gemildert ist er für Gesunde gut zu essen.
Roh in dieser Form ist er für Gesunde besser als gekocht. Kranken taugt er weder roh noch gekocht zum Essen, weil ihr Blut nicht die rechte Wärme hat, ihre Auszehrung trüb und ihre Säfte schaumig (feymechte) sind. Wenn ein Kranker ihn immer äße, würde er dies alles in ihm verkehren.
Wenn aber manche Kranke großen Appetit auf Lauch haben, sollen sie ihn roh, wie oben beschrieben gemildert, in Maßen essen, denn so ist er roh besser als gekocht.
Eigene Übersetzung aus dem Lateinischen
Natur und Beschreibung
Porrum quod dicitur Lauch et velocem ac inutilem calorem in se habet, ut vile lignum, scilicet spachin, quod velociter accenditur et velociter cadit;
Roh und zubereitet
et homini inquietudines in libidine facit. Et crudum comestum tam malum et contrarium est homini ut venenosa et inutilis herba, quia sanguinem et tabem et humores hominis in contrarium, id est wal pervertit, ita quod in homine sanguis per eum non crescit et quod tabes in eo per illum non minuitur, et quod mali humores in eo non mundantur.
Sed qui porrum comedere vult, in vino, sale addito, aut in aceto primo beysze, ita quod in vino aut in sale tam diu jaceat usque dum in eis sic temperetur quod malas vires suas in illis perdat; sicque a mane usque ad mediam diem, aut a nona usque ad vesperam; et sic temperatum bonum est sanis ad comedendum.
Crudum autem melius est hoc modo sanis quam coctum. Sed infirmis nec crudum nec coctum valet comedere, quia eorum sanguis rectum calorem non habet, et quia tabes eorum turbida est, et quia humores eorum spumosi, id est feymechte sunt. Et ideo si semper infirmus illud comederet, haec omnia in eo pervertit.
Quod si tamen aliqui infirmi magnum appetitum habuerint ad comedendum porrum, illum crudum, ut supra dictum est, temperatum modice comedant, quia crudum sic melius est quam coctum.
Lateinischer Originalauszug
Natur und Beschreibung
Porrum quod dicitur Lauch et velocem ac inutilem calorem in se habet, ut vile lignum, scilicet spachin, quod velociter accenditur et velociter cadit;
Roh und zubereitet
et homini inquietudines in libidine facit. Et crudum comestum tam malum et contrarium est homini ut venenosa et inutilis herba, quia sanguinem et tabem et humores hominis in contrarium, id est wal pervertit, ita quod in homine sanguis per eum non crescit et quod tabes in eo per illum non minuitur, et quod mali humores in eo non mundantur.
Sed qui porrum comedere vult, in vino, sale addito, aut in aceto primo beysze, ita quod in vino aut in sale tam diu jaceat usque dum in eis sic temperetur quod malas vires suas in illis perdat; sicque a mane usque ad mediam diem, aut a nona usque ad vesperam; et sic temperatum bonum est sanis ad comedendum.
Crudum autem melius est hoc modo sanis quam coctum. Sed infirmis nec crudum nec coctum valet comedere, quia eorum sanguis rectum calorem non habet, et quia tabes eorum turbida est, et quia humores eorum spumosi, id est feymechte sunt. Et ideo si semper infirmus illud comederet, haec omnia in eo pervertit.
Quod si tamen aliqui infirmi magnum appetitum habuerint ad comedendum porrum, illum crudum, ut supra dictum est, temperatum modice comedant, quia crudum sic melius est quam coctum.
Lesarten und Anmerkungen des Herausgebers
Note: Quod---Lauch om. ed.
virgultorum sepium ed.
recte
crudum
Note: Quia eorum sanguis---pervertit om. ed.
Et medicamentis non multum congruit quia instabili aura crescit, scilicet cum calor aurae humiditatem, humiditas calorem in se habet. Add. ed.
Buch I, LXXXI De Porro · Sp. 1162–1163 · Druckscan von 1855 ↗
Heutiges Wissen
Keine EMA-Monografie vorhanden.
Texte & Quellen
- Hildegard von Bingen · Physica, Migne 1855 · Buch I, LXXXI De Porro · Sp. 1162–1163
- Otto Wilhelm Thomé · Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz · Gemeinfrei (historische Tafel, Digitalisierung)
Porträts: künstlerische Darstellungen.
Zur botanischen Zuordnung. Porro bezeichnet Kultur-Lauch, in heutigen Floren auch Allium porrum
Zu allen Quellen →


