Heil-Ziest
Betonica officinalis
Auch bekannt als ·
Natur: Nur „warm“ genannt
Kurzfassung
Hildegard von Bingen. Hildegard verbindet Heil-Ziest mit Wissen, Träumen und mittelalterlichen Vorstellungen von Zauber. Sie rät im Kapitel vom Verzehr ab.
Natur und Beschreibung
Der Heil-Ziest ist warm. Er trägt mehr als andere Kräuter Zeichen menschlichen Wissens in sich, wie auch zahme und reine Tiere mehr mit dem Menschen zu tun haben als wilde Tiere. Darum legt die Täuschung des Teufels bisweilen ihre Schatten auf ihn und auch auf einige andere Kräuter. Denn der Teufel ist dem Tau zugehörig (roralis) und kennt deshalb alle Kräfte der Kräuter.
Wissen und Träume
Wer töricht oder einfältig ist, sodass ihm Wissen fehlt, zerstoße den Heil-Ziest, als wolle er Saft daraus gewinnen, lege ihn zur Nacht über die ganze Brust und binde ihn bis zum Morgen mit einem Tuch fest. Wenn er dies oft tut, wird er sein Wissen wiedererlangen. Wer gewöhnlich von trügerischen Träumen geplagt wird, habe den Heil-Ziest bei sich, wenn er nachts schlafen geht und schläft.
Dann sieht und empfindet er weniger trügerische Träume.
Historische Vorstellungen von Zauber
Wenn ein Mann von einer Frau oder eine Frau von einem Mann durch Zauberkunst getäuscht, von einem Blendwerk berührt oder durch trügerische und teuflische Beschwörungen gebannt wurde, sodass der Mann in Liebe zur Frau oder die Frau in Liebe zum Mann wie verzaubert außer sich ist, suche die Person Heil-Ziest, mit dem noch keine Arznei und kein Zauber bereitet wurde.
Wurde damit schon so etwas getan, taugt er nicht mehr als Heilmittel, denn er wurde zuvor durch Blendwerke verstrickt.
Wenn die Person ihn gefunden hat, nehme sie die Blätter ab. Sie lege ein Blatt in jedes Nasenloch und eines unter die Zunge, halte in jeder Hand eines und lege unter jeden Fuß eines. Sie sehe den Heil-Ziest auch aufmerksam an, bis die Blätter an ihrem Körper warm werden. Das tue sie oft, bis es ihr besser geht. So wird sie von der Raserei jener Liebe gelöst, sofern sie keinen Liebestrank oder andere Mittel zum Anstacheln der Liebe gegessen, getrunken oder sonst in den Körper aufgenommen hat.
Weitere historische Vorstellungen
Wer durch Zauberworte in Liebe zu einer anderen Person verstrickt ist, Mann oder Frau, trage den Heil-Ziest immer bei sich, dann geht es ihm besser. Ist es Winter, sodass keine Blätter für das genannte Mittel zu haben sind, nehme er die Wurzel und verfahre wie beschrieben. Niemand soll Heil-Ziest essen: Wer ihn isst, schädigt Sinne und Verstand und wird dadurch beinahe verwirrt.
Eigene Übersetzung aus dem Lateinischen
Natur und Beschreibung
Bathenia calida est, et signa scientiae hominis plus quam aliae herbae in se designat, quemadmodum domestica et munda animalia plus cum homine agunt, quam animalia silvestria; et ideo fallacia dyaboli umbras suas interdum super eam parat, et etiam super quasdam alias herbas, quia ipse roralis est, unde etiam omnes vires quae in herbis sunt novit.
Wissen und Träume
Qui stultus aut fatuus est, ita quod scientia in eo deficit, batheniam tundat quasi ad succum, et ita super totum pectus suum ad noctem ponat, et panno liget usque mane, et hoc saepe faciat, et ad scientiam redibit. Et qui a falsis sompniis fatigari solet, batheniam, cum in nocte dormitum vadit, et cum dormit, apud se habeat, et minus falsa sompnia videbit et sentiet.
Historische Vorstellungen von Zauber
Sed si aliquis vir a muliere, seu aliqua mulier a viro, ulla magica arte illusa fuerit, seu aliquo praestigio illius rei tacta fuerit, seu ullis fantasticis et dyabolicis incantationum conjurata fuerit, ita quod vir in amore mulieris aut quod mulier in amore viri sic incantata insanit, tum bethoniam quaerat per quam unquam aliquod medicamentum vel aliqua fantasia prius facta sit, quia si tale aliquod per eam ante factum est, amodo ad medelam medicinae non valet, quia per fantasias prius irretita est.
Et cum eam invenerit, folia de ea auferat, et folium unum in utrumque foramen narium suarum, folium unum sub lingua sua ponat, et in utraque manu sua folium unum teneat, atque sub utrumque pedem folium unum ponat, et etiam batheniam oculis suis fortiter inspiciat; et hoc tandiu faciat, dum eadem folia in corpore ejus incalescant, et saepe faciat, scilicet dum melius habeat, et sic ab insania amoris illius solvetur, ita tamen si nullum incitamentum amoris aut comedendo aut bibendo gustavit nec in corpus suum induxit.
Weitere historische Vorstellungen
Sed et qui per magica verba in amore alterius irretitus est, sive vir, sive mulier sit, bethaniam apud se semper habeat, et melius habebit. Quod si in hyeme est, ita quod folia ejus ad praedictum remedium non possunt haberi, radicem ejus accipiat, et ita faciat, ut praedictum est. Et nullus ullo modo bethaniam comedat, quoniam si eam comederit, sensum et intellectum ejus laedit, et eum fere amentem facit.
Lateinischer Originalauszug
Natur und Beschreibung
Bathenia calida est, et signa scientiae hominis plus quam aliae herbae in se designat, quemadmodum domestica et munda animalia plus cum homine agunt, quam animalia silvestria; et ideo fallacia dyaboli umbras suas interdum super eam parat, et etiam super quasdam alias herbas, quia ipse roralis est, unde etiam omnes vires quae in herbis sunt novit.
Wissen und Träume
Qui stultus aut fatuus est, ita quod scientia in eo deficit, batheniam tundat quasi ad succum, et ita super totum pectus suum ad noctem ponat, et panno liget usque mane, et hoc saepe faciat, et ad scientiam redibit. Et qui a falsis sompniis fatigari solet, batheniam, cum in nocte dormitum vadit, et cum dormit, apud se habeat, et minus falsa sompnia videbit et sentiet.
Historische Vorstellungen von Zauber
Sed si aliquis vir a muliere, seu aliqua mulier a viro, ulla magica arte illusa fuerit, seu aliquo praestigio illius rei tacta fuerit, seu ullis fantasticis et dyabolicis incantationum conjurata fuerit, ita quod vir in amore mulieris aut quod mulier in amore viri sic incantata insanit, tum bethoniam quaerat per quam unquam aliquod medicamentum vel aliqua fantasia prius facta sit, quia si tale aliquod per eam ante factum est, amodo ad medelam medicinae non valet, quia per fantasias prius irretita est.
Et cum eam invenerit, folia de ea auferat, et folium unum in utrumque foramen narium suarum, folium unum sub lingua sua ponat, et in utraque manu sua folium unum teneat, atque sub utrumque pedem folium unum ponat, et etiam batheniam oculis suis fortiter inspiciat; et hoc tandiu faciat, dum eadem folia in corpore ejus incalescant, et saepe faciat, scilicet dum melius habeat, et sic ab insania amoris illius solvetur, ita tamen si nullum incitamentum amoris aut comedendo aut bibendo gustavit nec in corpus suum induxit.
Weitere historische Vorstellungen
Sed et qui per magica verba in amore alterius irretitus est, sive vir, sive mulier sit, bethaniam apud se semper habeat, et melius habebit. Quod si in hyeme est, ita quod folia ejus ad praedictum remedium non possunt haberi, radicem ejus accipiat, et ita faciat, ut praedictum est. Et nullus ullo modo bethaniam comedat, quoniam si eam comederit, sensum et intellectum ejus laedit, et eum fere amentem facit.
Lesarten und Anmerkungen des Herausgebers
Pandonia ed.
Note: [Col. 1181D] Quemadmodum---sylvestria des. in ed.
Note: [Col. 1182D] Et etiam---novit des. in ed.
Mulier quae injusto tempore multa menstrua patitur inordinate, pandoniam in vinum ponat ut inde saporem habeat, et saepe bibat et curabitur add. ed.
Note: [Col. 1182D] Quia---est des. in ed.
Buch I, CXXVIII De Bathenia · Sp. 1181–1183 · Druckscan von 1855 ↗
Heutiges Wissen
Keine EMA-Monografie vorhanden.
Texte & Quellen
- Hildegard von Bingen · Physica, Migne 1855 · Buch I, CXXVIII De Bathenia · Sp. 1181–1183
- Flora Batava · Band 11 · Gemeinfrei (historische Tafel, Digitalisierung)
Porträts: künstlerische Darstellungen.
Zur botanischen Zuordnung. Historischer Name Bathenia entspricht Betonica
Zu allen Quellen →


